T羹rk Kahvesi

T羹rk Kahvesi

T羹rk Kahvesi
Bug羹n d羹nyan覺n d繹rt bir yan覺nda kahvenin farkl覺 adlar覺, 癟eitleri, k羹lt羹rleri var. Ancak T羹rk kahvesi, 癟ekilmesi, piirilmesi ve sunumuyla hepsinden farkl覺; uzun ve keyifli bir seremoni.

D羹nyaya yay覺l覺p tan覺nd覺覺 ad覺yla T羹rk Kahvesi, T羹rkler i癟in k羹lt羹rel ge癟miin, sosyal tarihin ayr覺lmaz bir par癟as覺d覺r. Osmanl覺 襤mparatorluu’nun esas olarak 16. y羹zy覺lda tan覺t覺覺 kahve, zamanla sosyal hayat覺n 繹nemli bir par癟as覺 olmu, dost meclislerinde kendisine yer bulmu, konuklar覺n a覺rlanmas覺nda barol羹 oynam覺, edeb簾 hayat覺n 繹nemli imgelerinden birine d繹n羹m羹t羹r.

Geleneksel T羹rk k羹lt羹r羹n羹n en g羹zel ve en 繹zel al覺kanl覺klar覺ndan biridir. Yemek sonras覺 hi癟bir tat onun yerini doldurmaz. O, soluklanmak i癟in bir mola, keyifli sohbetlere ho bir vesile, a覺r bir yemein ard覺 s覺ra mideyi rahatlatacak bir tat. Uyar覺r, yat覺t覺r覺r, keyifli ve lezzetlidir. D羹nyaya armaan覺m覺z olan, s覺cak bir i癟ecekten ziyade 繹rf ve adetlerimiz i癟ine yerleen bir k羹lt羹rd羹r. O, be as覺rl覺k al覺kanl覺覺m覺z; T羹rk kahvemizdir…

T羹rk Kahvesinin Tarihi:
Kahvenin Osmanl覺 襤mparatorluu’na gelii konusunda bir ka癟 hikaye vard覺r. Birincisine g繹re, 1554 y覺l覺nda Suriyeli iki giriimci taraf覺ndan (Halepli Hukm ile aml覺 ems) 襤stanbul’a getirilmitir.

Dier hikayeye g繹re ise 1517 y覺l覺nda Kanuni Sultan S羹leyman’覺n Yemen Valisi olan zdemir Paa, lezzetine hayran kald覺覺 kahveyi 襤stanbul’a getirmitir. Yemen Valisi zdemir Paa, b繹ylelikle Yemen’den getirdii kahveyi saraya ta覺yor. T羹rk kahvesini, saray覺n g繹rkemli salonlar覺nda, 40 kiilik kadrolu kahveci ustalar覺 taraf覺ndan 繹zenle Sultan’a servis ediliyor. Harem’de cariyelere doru kahve piirme dersleri bal覺yor.

Fernand Braudel, kahvenin Osmanl覺’da ilk defa 1511 tarihinde kullan覺lmaya baland覺覺n覺 iddia ederken. Pe癟ev簾 襤brahim Efendi, kahvenin 襤stanbul’a ilk defa 1555 y覺l覺nda girdiini ve bu tarihten 繹nce Rumeli’de kahve ve kahvehanenin bilinmediini yazar. Pe癟ev簾 de ve Gelibolulu Ali Mustafa Efendi’de ge癟tii ekliyle; Halepli Hakem (Hekim) ad覺nda bir herif ile aml覺 ems ad覺nda bir zarif 襤stanbul’a gelerek Tahtakale’de b羹y羹k bir d羹kk璽n kiralay覺p kahve satmaya ve kahvehane iletmeye balarlar. Milad簾 1551 y覺l覺na tarihlenen bir baka metinde ise; Kahve-h璽ne mahall-i elence, Sene 959 ibaresinin yer ald覺覺 g繹r羹l羹r.

Bunu da oku :  Yemen Kahvesi

T羹rk Kahvesi K羹lt羹r羹 ve Arat覺rma Dernei’ne g繹re ise; Kuzeydou Afrika (bug羹nk羹 Habeistan) k繹kenli bir bitki olan kahve meyvesinin 癟ekirdekleri 15. y羹zy覺ldan itibaren Yemen’den balayarak Arap Yar覺madas覺’nda kavrulup, s覺cak bir i癟ecek haline getirilir. 16. y羹zy覺l覺n ortalar覺na yakla覺ld覺覺nda, bu zindelik veren, canland覺r覺c覺 etkisi olan i癟ecek M覺s覺r ve Arap corafyas覺nda yayg覺nla覺r. Yemen Fatihi zdemir Paa’n覺n sefer d繹n羹羹 襤stanbul’a bir miktar kahve getirdii rivayet edilse de, 襤stanbul’da ilk kahvehanenin 1554’de Tahtulkale’de (bug羹nk羹 Emin繹n羹) a癟覺ld覺覺n覺 tarihleyebiliyoruz. Kahve 襤stanbul’da Arap uygulamalar覺ndan ayr覺覺p, kavrulma derecesi, piirilmesi ve sunulmas覺yla bug羹nk羹 T羹rk Kahvesi’ne d繹n羹羹r. 襤stanbul’da son halini alan T羹rk Kahvesi ile Venedik 1615’de, Marsilya 1644’de, Londra 1654’de, Paris 1669’da, II. Viyana kuatmas覺n覺n ard覺ndan da Viyana 1683’de tan覺acak, kahve Avrupa’n覺n ard覺ndan yolculuuna 18. y羹zy覺lda Bat覺 Hint Adalar覺, G羹ney Amerika ve Asya ile devam edecektir.

K璽tip elebi (1609-1657) ise, 1543 y覺l覺nda gemilerle 襤stanbul’a kahve geldiini ve 襤stanbul ahalisinin kahveyle tan覺t覺覺n覺 kaydeder. “Asl覺 Yemen diyar覺ndan 癟覺k覺p t羹t羹n gibi d羹nyaya yay覺ld覺. Kimi eyhler Yemen dalar覺n覺 mesken edinip dervileriyle bir t羹r aa癟 yemii bulup kalb ve b羶n dedikleri taneleri d繹v羹p yerlerdi ve kimisi de kavurup suyunu i癟erdi. Riy璽zat ve s羹l羶ke uygun ve ehveti kesmeye elverili souk ve kuru g覺da olduundan Yemen ahalisi birbirinden g繹r羹p eyhler ve s羶f簾ler ve bakalar覺 kulland覺lar.”

Bunu da oku :  Kahve Fal覺 Sembolleri S繹zl羹羹 -2

Anadolu’da kahvenin 13. y羹zy覺lda dahi bilindiini iddia eden baz覺 arat覺rmac覺lar ise, iddialar覺n覺 Mevlana’n覺n (繹l. 1273) Divan-覺 Kebir’indeki; “Devletimiz ge癟im devleti, kahvemiz artan gelmede, meclise badem helvas覺 d繹k羹lm羹, sa癟覺lm覺.” beytiyle destekliyor. Orta癟a Arap leksikograflar覺 ise, kahwah s繹zc羹羹n羹n “bir 癟eit arap” anlam覺na geldii konusunda hemfikirler.

Zaman覺, mek璽n覺, kayna覺 hakk覺ndaki bilgiler kesin olmasa da; kahvenin Yemen’den yola 癟覺kt覺ktan sonra Cidde’ye, ard覺ndan S羹vey ve M覺s覺r’a, oradan da gemilerle bata 襤stanbul olmak 羹zere 襤zmir, Selanik, Payas, Yafa, Akka, Trablusam, Sayda ve Antalya gibi dier Osmanl覺 ehirlerine de ulat覺覺n覺 s繹yleyebiliriz. Gemilerle uzun bir yol kat ederken zembillerin i癟ine konan, 羹st羹 ferde ile sar覺lan ve onun da 羹st羹 癟ulla 繹rt羹len kahve bin bir zahmetle rutubetten korunarak payitahta getirilir.

T羹rkler taraf覺ndan bulunan yepyeni demleme metodu sayesinde kahve, g羹羹m ve cezvelerde piirilerek T羹rk Kahvesi ad覺n覺 ald覺.

襤lk olarak 1554 y覺l覺nda Tahtakale’de a癟覺lan ve t羹m ehre h覺zla yay覺lan kahvehaneler sayesinde halk kahveyle tan覺t覺. G羹n羹n her saati kitap ve g羹zel yaz覺lar覺n okunduu, satran癟 ve tavlan覺n oynand覺覺, iir ve edebiyat sohbetlerinin yap覺ld覺覺 kahvehaneler ve kahve k羹lt羹r羹 d繹nemin sosyal hayat覺na damgas覺n覺 vurdu.

Saray mutfa覺nda ve evlerde yerini alan kahve, 癟ok miktarda t羹ketilmeye baland覺. i kahve 癟ekirdekleri tavalarda kavrulduktan sonra dibeklerde d繹v羹lerek cezvelerde piirilmek suretiyle i癟iliyor ve en itibarl覺 dostlara b羹y羹k bir 繹zenle ikram ediliyordu.

Bug羹nk羹 Tahtakale’nin sokak aralar覺nda, i癟lerinde kahvehanelerin de bulunduu pek 癟ok i癟ecek (eribe) ve g羹zel koku (attar) d羹kk璽n覺 faaliyet g繹stermeye balar. Naz簾’nin M羹n璽zara-i Kahve v羹 B璽de mesnevisinde anlat覺ld覺覺na g繹re Tahtakale semtindeki kahvehaneler g繹nl羹n 癟ektii ho yerlerdir. Gittik癟e cazibe merkezi olan kahvehanelerde sebil gibi kahve i癟ilir, h羶ri ve g覺lmanlara benzeyen s璽kileri vard覺r. Seyahatnamesinde payitaht覺 da anlatan Evliya elebi, 襤stanbul’da kahve satan esnaf覺n say覺s覺n覺 500, d羹kk璽n say覺s覺n覺 ise 300 kadar diye yazar. M覺s覺r ar覺s覺’nda kahve sat覺lan hanlar aras覺nda Kapan-覺 Asel, Papasolu, Laz Ahmed Aa, Sepet癟i, K羹癟羹k ukur, Arakolu, Tahta Han’覺n yan覺 s覺ra 癟eitli mahzenlerin de mevcudiyeti bilinir.

Bunu da oku :  Kahve Fal覺 Sembolleri S繹zl羹羹 -3

T羹rk Kahvesi ve Gelenei, UNESCO 襤nsanl覺覺n Somut Olmayan K羹lt羹rel Miras覺 Temsili Listesi’ne kabul edildi.

K羹lt羹r ve Turizm Bakanl覺覺 taraf覺ndan T羹rk Kahvesi ve Gelenei adayl覺k dosyas覺 Mart 2013’te Birlemi Milletler Eitim, Bilim ve K羹lt羹r Tekilat覺’na (UNESCO) ulat覺r覺ld覺 ve bug羹n kabul edildi.

Bak羹’de ger癟ekletirilen ve 103 羹lkeden yakla覺k 800 delegenin kat覺ld覺覺 Somut Olmayan K羹lt羹rel Miras H羹k羹metler Aras覺 Komitenin 8. Toplant覺s覺’nda 襤nsanl覺覺n Somut Olmayan K羹lt羹rel Miras覺 Temsili Listesine aday g繹sterilen 31 dosya incelendi. T羹rk Kahvesi ve Gelenei adayl覺k dosyas覺 bu sabah oturumunda kabul edildi. Art覺k UNESCO taraf覺ndan T羹rk kahvesi k羹lt羹r羹n羹n etraf覺nda ekillenen gelenek ve toplumsal uygulamalar覺n korunmas覺na y繹nelik ciddi ad覺mlar at覺lacak.

T羹rk Kahvesi T羹rkiye’nin Somut Olmayan K羹lt羹rel Miras Temsili Listesi’ndeki on birinci kay覺tl覺 miras覺 olarak yerini alm覺 oldu.
Temsili Listeye Kas覺m 2013 tarihi itibariyle 257 unsur kay覺tl覺. (kahve-lekesi.com)

Bu yaz覺ya oy ver
[Toplam: 1 Ortalama: 5]
(Visited 1 times, 1 visits today)

Related posts

Leave a Comment